Samen stappen zetten: waarom 2026 een kanteljaar wordt

In 2026 bouwen we daarop verder. We komen in een fase waarin organisaties niet meer alleen experimenteren, maar echt doorpakken. De Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) geeft ons daarbij een stevige duw in de rug. De prioriteit ‘data’ sluit naadloos aan op het fundament dat we met de IBDS hebben gelegd. De boodschap is helder: we kiezen samen een richting en die slaan we ook vol gas in. 

Met de NDS is duidelijk vastgesteld dat de vrijblijvendheid voorbij is: we gaan afspraken maken met elkaar, standaarden vastleggen en gebruiken wat is ontwikkeld. Op dit moment worden de randvoorwaarden voor de NDS ingevuld, zoals een investeringsagenda. Deze gaan helpen om een overheidsbrede beweging op gang te brengen. Een beweging die aansluit bij waar de interbestuurlijke partners samen in IBDS aan werken: meer verantwoord data delen, voor het oplossen van maatschappelijke opgaven en een betere dienstverlening en uitvoering. 

Samen de praktijk versnellen 

Het afgelopen jaar werd duidelijk dat steeds meer overheidsorganisaties serieuze stappen zetten in het verantwoord gebruiken van data. Het moment van opschaling is nu aangebroken. Na een aantal jaren van bouwen gaan we als programma Realisatie IBDS van ontwikkeling naar praktijk. In ons Jaarplan 2026 lichten we toe waar we op inzetten. Zoals het verder brengen van het Federatief Datastelsel (FDS) en het vormen van de Baseline Datavolwassenheid. 

Het FDS: de intentie voorbij

De afspraken voor het beschrijven, ontsluiten en delen van data zijn vastgesteld. We gaan werken met plateaus: behapbare stappen die elke organisatie kan nemen om aan te sluiten bij het FDS. Dit jaar lanceren we het eerste plateau, voor aanbieders van data. Onder meer DUO deed al ervaring op met de aansluiting van een sectorregistratie op het FDS. In dit magazine lees je een interview waarin Thijs Teisman, coördinerend CDO-adviseur bij DUO, zijn ervaring deelt. “We zijn de intentie voorbij, we doen mee met het FDS,” zegt hij in dat interview. De NDS wijst het FDS aan als hét stelsel voor het overheidsbreed op eenzelfde manier verantwoord datadelen. Afwachten heeft dus geen zin, ik zou zeggen: ga ermee aan de slag, want dan doe je nu al ervaring op die waardevol is als je straks moet aansluiten. 

Baseline datavolwassenheid

Voor het verantwoord kunnen gebruiken en delen van data is een bepaalde datavolwassenheid nodig. Als overheid moet je bijvoorbeeld weten welke data kritiek is en waar die is opgeslagen. Kortom: overheidsorganisaties moeten hun datahuishouding op orde hebben. Als we overheidsbreed steeds meer gegevens gaan delen, dan mogen we dat ook van elkaar verwachten. Daarbij komt dat overheden het zich in het huidige geopolitieke landschap gewoon niet meer kunnen veroorloven om dit níet op orde te hebben. Vanuit het programma Realisatie IBDS bieden we overheidsorganisaties een breed scala aan kennisproducten en andere ondersteuning, waarmee zij kunnen werken aan hun datavolwassenheid. Daar is eind vorig jaar een interessante I-talk podcast over opgenomen. Met de Baseline Datavolwassenheid zetten we de volgende stap. Daarmee maken we helder en toetsbaar wat overheidsorganisaties minimaal moeten doen op het gebied van datavolwassenheid. We gaan deze baseline in 2026 samen vormgeven en spreken met elkaar af dat het verplicht is.

We doen het samen

De interbestuurlijke partners vormen samen het programma Realisatie IBDS. Het gevoel van samen de schouders eronder zetten, is voor mij heel sterk. Dat zie ik ook terug in de NDS. Bijvoorbeeld bij het oplossen van knelpunten voor gegevensdeling, een belangrijk punt in de NDS. Als programma dragen we daaraan bij, met onze Adviesfunctie verantwoord datagebruik en de Community of Practice Digitale Ethiek. 

Uiteindelijk zijn het de overheidsorganisaties zelf die in hun praktijk aan de slag gaan met verantwoord datadelen. In dit magazine lees je daar een aantal inspirerende voorbeelden van. De conclusie is helder: er gebeurt al heel veel én we doen het samen. Dat komt ook terug op de IBDS Stelseldag, op 11 februari 2026 in Utrecht. Aanmelden kan nog! Zie ik je daar? 

Tim Faber, programmamanager/opdrachtgever IBDS (BZK)