Leerplatform helpt organisaties met de ‘hoe-vraag’

Toen Theo van den Brink twee jaar geleden begon als relatiemanager voor uitvoeringsorganisaties bij de IBDS, kwam hij erachter dat er meer dan tweehonderd uitvoeringsorganisaties zijn en dat ze allemaal anders zijn. Dat riep bij hem de vraag op: waar ontmoeten die organisaties elkaar eigenlijk rond datavraagstukken? Via zijn contacten kwam hij bij de RBB Groep terecht.  

Binnen het RBB-leernetwerk inspireren 56 uitvoeringsorganisaties met een wettelijke taak elkaar en leren zij van elkaars praktijkervaringen. Zij wisselen kennis en praktijkervaringen uit over onderwerpen die bij meerdere organisaties spelen. Daarvoor organiseert de RBB Groep onder meer leerplatforms rond verschillende vakgebieden. Inmiddels zijn dat er zestien. 

Van idee naar leerplatform 

Dat er nog geen leerplatform rond data was, betekende volgens Kiros niet automatisch dat organisaties daar ook geen behoefte aan hadden. De RBB Groep werkt juist van onderaf. “Als wij denken: misschien is hier belangstelling voor, dan organiseren we eerst iets. Als dat een succes blijkt en er echt vraag naar is, richten we een leerplatform in.”

Eerste bijeenkomst: datageletterdheid 

De eerste bijeenkomst van het Leerplatform vond plaats op 18 juni en draaide om datageletterdheid. Raymond Brand, Data Officer bij het Vervangingsfonds/Participatiefonds en lid van de kerngroep, merkte vooral hoeveel behoefte er was aan praktische voorbeelden. “Aan de hand van de vragen die daarna gesteld werden, kreeg ik ook het idee dat er heel veel interesse was vanuit de hoek: hoe zou ik dat zelf kunnen toepassen?” 

Datavolwassenheid is breed 

Datageletterdheid is één onderdeel van het veel bredere begrip datavolwassenheid. Brand omschrijft datageletterdheid als het kunnen begrijpen en duiden van data. “Als ik een grafiek zie, als ik een tabel zie, weet ik dan welke interpretatie goed is? En wat betekent data eigenlijk? Wat kan ik er wel mee? Wat kan ik er niet mee?” 

Datavolwassenheid gaat verder dan dat. Het raakt ook aan datamanagement, verantwoordelijkheden, draagvlak en de manier waarop een organisatie besluiten neemt. Dat maakt datavolwassenheid tot een onderwerp dat op meerdere niveaus tegelijk aandacht vraagt. 

In zijn eigen organisatie merkt Brand hoe belangrijk draagvlak is. “De urgentie van datagedrevenheid, dat wil zeggen beslissingen zoveel mogelijk baseren op relevante data, moet tot diep in de organisatie doorgedrongen zijn. Niet alleen in de uitvoering, maar er moet ook een blijvende urgentie gecreëerd worden van bovenaf. ” 

Ook voor medewerkers vraagt datagedreven werken soms om een andere manier van werken. Veel beslissingen zijn gebaseerd op ervaring of op werkwijzen die in de praktijk zijn aangeleerd. Die ervaring blijft belangrijk, maar datagedreven werken vraagt dat medewerkers ook bewuster kijken naar de informatie waarop zij hun keuzes baseren. 

“Je moet de beslissing die je neemt eigenlijk heel expliciet maken en kunnen vertalen naar: welke gegevens, welke data gebruik je nu?” Ook de taal van dataprofessionals kan een drempel zijn. Begrippen die voor een dataspecialist vanzelfsprekend zijn, zijn dat voor andere medewerkers niet altijd. 

Grote verschillen, gedeelde vragen 

Hoe ver organisaties zijn verschilt sterk, signaleert Van den Brink. Sommige grote uitvoeringsorganisaties werken al lang intensief met data en ook aan de top wordt het belang ervan onderkend. Toch worstelen ook zij nog met vragen rond datavolwassenheid: waar begin je, waar liggen de prioriteiten en hoe pak je het aan? Bij kleinere uitvoeringsorganisaties kan de situatie heel anders zijn. Daar moet soms eerst bij bestuurders het besef groeien dat data belangrijk zijn en dat daar binnen de organisatie op gestuurd moet worden. 

Een aantal deelnemers aan het Leerplatform doet ook mee aan Begeleide implementatie Datavolwassenheid van IBDS. Binnen dat traject vinden onder meer intervisies plaats. Van den Brink ziet daar een mooie wisselwerking: de begeleidingstrajecten leveren praktische inzichten op die weer kunnen terugkomen in het Leerplatform.

Leren van vakgenoten 

Juist de diversiteit van het Leerplatform is volgens Kiros een kracht. Grote en kleine organisaties doen mee, uit verschillende domeinen. Het platform richt zich vooral op data officers, data stewards, data-analisten en andere dataspecialisten. Deelname is niet beperkt tot leden van de RBB Groep. Ook professionals van gemeenten, provincies en andere publieke organisaties zijn welkom. “Ze kunnen geen lid worden van het RBB-leernetwerk, maar ze zijn wel van harte welkom op het onderwerp”, zegt zij. “We verrijken elkaar vooral.” 

Brand ziet die bredere kring van vakgenoten als een belangrijk voordeel. Toen hij zelf Data Officer werd, zocht hij mensen met vergelijkbare vragen. Dat netwerk was aanvankelijk klein. “Het kost heel veel tijd om zelf het wiel uit te vinden en zelf te struikelen en weer op te staan”, zegt hij. “Het is fijn als anderen je daarbij kunnen helpen. En als jij bent opgestaan, kun jij vervolgens weer iemand anders helpen.” 

Daarvoor is wel ruimte nodig om ook te vertellen wat níét werkte. Kiros noemt dat “openheid in beslotenheid”: vakgenoten moeten elkaar het eerlijke verhaal kunnen vertellen, ook over wat misging. Juist daarvan kunnen anderen leren. 

Deelnemers bepalen het vervolg 

Het Leerplatform is nog in de opstartfase. Tot nu toe is er één bijeenkomst geweest. Een tweede fysieke bijeenkomst volgt in het najaar; het onderwerp daarvan stond tijdens het interview nog niet vast. De kerngroep bespreekt samen welke onderwerpen als volgende aan bod komen. 

Kiros hecht daarbij aan de fysieke ontmoeting tussen vakgenoten. Daarnaast ziet zij mogelijkheden voor online bijeenkomsten over specifieke onderwerpen. Een webinar kan bijvoorbeeld een laagdrempelige manier zijn om kennis met een grotere groep te delen, zonder de fysieke bijeenkomsten te vervangen. 

Ook het online platform zelf moet verder worden gevuld. Brand ziet daar een rol voor de kerngroep. Die kan volgens hem eerst als een soort ‘startmotor’ zorgen voor interessante inhoud en deelnemers uitnodigen om zelf vragen en ervaringen te delen.  

Voor Kiros is de ambitie vooral dat professionals elkaar weten te vinden. “Dat de mensen die dagelijks bezig zijn met de verschillende onderwerpen elkaar kunnen vinden. Dat die gevoed worden met inspiratie en kennis via dit platform. Dat is een soort ultieme wens.”  

IBDS legt verbindingen 

IBDS hielp het initiatief op gang en ondersteunt het Leerplatform waar dat nuttig is. De inhoudelijke sturing ligt bij de RBB Groep en de kerngroep. Vanuit IBDS kunnen verbindingen worden gelegd met bestaande kennis, ondersteuning en andere netwerken. Zo kan bij vragen over datageletterdheid een verbinding worden gelegd met het Data Academies Netwerk , waar overheidsorganisaties kennis en praktijkervaringen delen over leren en ontwikkelen rond data en AI. 

Wil je in je eigen regio met andere overheidsorganisaties in gesprek over datavolwassenheid en de stappen die jouw organisatie kan zetten? Sluit dan aan bij een van de IBDS Regio-Cafés. 

Wie ervaringen wil uitwisselen met vakgenoten en wil leren hoe andere publieke organisaties werken aan datavolwassenheid, kan zich aansluiten bij het Leerplatform Datavolwassenheid.

Begeleide implementatie Datavolwassenheid

Wil je met je organisatie gericht aan de slag? Meld je aan via TeamIBDS@ictu.nl. Bij voldoende aanmeldingen start een nieuwe lichting van Begeleide implementatie Datavolwassenheid.