De gemeente Eindhoven brengt ethiek in de praktijk

Op de webinar over Aanpak Begeleidingsethiek vertelden Maarten van Veen en Harry ten Caten over de aanpak van de gemeente Eindhoven. Ten Caten werkt als senior onderzoeksadviseur bij de gemeente, Van Veen is hoofd Onderzoek en secretaris van de ethische commissie. Ze bespraken de praktijkcasus over social media monitoring. De gemeente gebruikte deze oplossing om sociale onrust in de stad in een vroeg stadium te kunnen opsporen. Maar liep daarbij tegen vragen aan:, want wat mag je eigenlijk wel en niet monitoren? En: wat doet het met het vertrouwen van burgers als blijkt dat de gemeente meekijkt? 

Praktijkcasus: Social media monitoring

Eindhoven onderzocht de casus over social media monitoring in een Aanpak Begeleidingsethiek (ABE)-sessie. De aanpak brengt een brede groep mensen samen aan tafel: niet alleen de afdeling die de tool gebruikt, in dit geval de afdeling communicatie, maar ook mensen uit de vakgebieden ICT, privacy en juridisch, veiligheid én burgers. Het brengt snel alle aspecten van een vraagstuk op tafel. Voor de gemeente Eindhoven resulteerde dit in het besluit om te stoppen met social media monitoring. Maar er kwam ook een vervolg. In samenwerking met onder meer TNO en een consortium van gemeenten wordt gekeken of een tool ontwikkeld kan worden die specifiek op het veiligheidsdomein is toegesneden. ABE fungeerde hier dus niet als moreel stempel, maar als een beslis- en ontwerpversneller. Het hielp Eindhoven om scherp te krijgen: wat willen we, wat willen we niet, en onder welke voorwaarden zou iets wél kunnen.  

Ethiek structureel verankerd in de organisatie

De gemeente Eindhoven verankert ethiek structureel in haar organisatie. Het richtte een externe ethische commissie op, een onafhankelijke groep experts die helpt bij het analyseren van ethische vraagstukken. Die werkwijze blijkt zo behulpzaam dat buurgemeenten als Helmond, Tilburg en Den Bosch deze commissie ook om advies vragen. Maar ethiek daadwerkelijk verankeren in de organisatie vraagt om meer dan dat. Het betekent ook dat je ethiekinbedt in de werkprocessen, de besluitvorming en de organisatie zelf. Daarom zet de gemeente in op structurele borging: met een waardekader voor digitalisering en een intern ethisch team dat wordt getraind in verschillende methoden, zoals de Aanpak Begeleidingsethiek, moreel beraad en instrumenten rond AI (waaronder het IAMA). Per casus kiest de gemeente de aanpak die helpt om het gesprek goed te voeren en tot een afgewogen besluit te komen.