Kennisbank

Van ambitie naar uitvoering: proportioneel werken met data governance

Afwegingskader data governance

Overheidsorganisaties gebruiken en delen steeds meer data en veel organisaties hebben daarom een datastrategie, of ambities daarvoor. Maar de vertaling naar de dagelijkse praktijk blijkt lastig. Keuzes, afspraken en besluitvorming rondom data zijn dan nodig. Denk aan vragen als: wie mag welke data gebruiken, hoe borg je kwaliteit en privacy, en hoe leg je vast hoe data wordt toegepast en gedeeld. Dat geheel noemen we data governance. Daarover gaat data governance. De IBDS ontwikkelde samen met (ervarings)deskundigen een Afwegingskader data governance, dat organisaties helpt om data governance expliciet en onderbouwd in te richten.

Tekst: Loïs Diallo

Het Afwegingskader biedt de bouwstenen om richting, structuur en uitvoering van datagebruik op een consistente manier vorm te geven. Daarmee helpt het organisaties om vooraf en tijdens dataprojecten bewuste keuzes te maken over sturing, voorwaarden en verantwoordelijkheden. Het gaat nadrukkelijk niet om een vast recept dat overal hetzelfde moet worden toegepast, maar om een gereedschapskist. Afhankelijk van de maatschappelijke opgave, de context en de balans tussen waarde en risico, bepaalt elke organisatie per datavraagstuk wat nodig is voor een proportionele data governance.

Wat is het Afwegingskader data governance?

Het afwegingskader is geen vast recept, maar een manier van werken. Het helpt om per datavraagstuk bewuste keuzes te maken over gebruik, risico en borging van data. Zo bepaal je welke mate van data governance nodig is, passend bij het doel, de context en de betrokken partijen.

Hoe werkt het?

Het afwegingskader helpt organisaties om per datavraagstuk te bepalen hoe je governance rondom data inricht. Dat gebeurt via vijf stappen, van het scherp krijgen van de informatiebehoefte tot het evalueren en bijstellen van gemaakte keuzes. Het resultaat is een werkwijze die zorgt voor betere besluitvorming, meer duidelijkheid over verantwoordelijkheden en een data governance die meebeweegt met de praktijk.

De vijf stappen:

Bepaal de informatiebehoefte en positioneer het datavraagstuk.

Weeg doel en belang.

Bepaal een data governance-profiel op basis van o.a. ambitie, risicobereidheid, datavolwassenheid, ketenrol, middelen en wettelijke kaders.

Vertaal dit naar een proportionele data governance-inrichting.

Leg besluiten vast, meet effectiviteit en herzie periodiek.

Wat kun je ermee?

Het Afwegingskader helpt om data betrouwbaar, veilig en bruikbaar te maken, rollen en verantwoordelijkheden helder te beleggen en besluiten beter te onderbouwen. Tegelijk maakt het datagebruik beter uitlegbaar richting bestuur, partners en toezicht.

Wanneer gebruik je het?

Het kader is toepasbaar bij uiteenlopende situaties, zoals het ontwikkelen van dashboards en rapportages, datadeling met ketenpartners, inzet van AI of het werken met beleidsinformatie. Juist bij vraagstukken met meerdere betrokken partijen helpt het om structuur en duidelijkheid in rollen, afspraken en verantwoordelijkheden aan te brengen.

In het afwegingskader zijn 2 casussen uitgewerkt, die duidelijk maken hoe het afwegingskader in de praktijk kan worden toegepast:

een vraagstuk in het gemeentelijk domein, met directe impact op inwoners

een vraagstuk bij een ministerie, waar cijfers doorwerken in Kamerbrieven, jaarverslagen en Woo-trajecten

Bewust kiezen wat nodig is

Data governance is geen doel op zich. Het gaat erom dat je bewust kiest wat nodig is, passend bij het vraagstuk. Niet alles hoeft meer dan nodig geborgd te zijn, maar wel zorgvuldig en verantwoord. Het afwegingskader helpt om die balans te vinden.

Meer over het Afwegingskader

Het afwegingskader vind je op de IBDS-website: Afwegingskader data governance · Realisatie IBDS.

Zie ook:

Aan de slag

Het Afwegingskader kwam tot stand in nauwe samenwerking met een begeleidingsgroep, die bestond uit (ervarings)deskundigen uit verschillende bestuurslagen van de overheid op het gebied van data management en data governance, waaronder vertegenwoordiging van DAMA.

Het afwegingskader is beschikbaar op de IBDS website en direct toepasbaar op bestaande en nieuwe datavraagstukken. Wie wil sparren over toepassing binnen de eigen organisatie, kan contact opnemen met de IBDS.

Wil je hiermee aan de slag? Pas het afwegingskader toe op een concreet datavraagstuk binnen je organisatie en ontdek wat er nodig is.

Van IBDS naar toepassing in de praktijk

Het Afwegingskader data governance sluit aan op de bredere aanpak van de Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS). Binnen de IBDS werken overheden samen aan verantwoord datagebruik door knelpunten in gegevensdeling aan te pakken, datavolwassenheid te versterken en te bouwen aan het Federatief Datastelsel.

Dit afwegingskader ondersteunt die aanpak in de praktijk. Het helpt organisaties om per datavraagstuk concrete keuzes te maken over gebruik, delen en governance van data. Daarmee draagt het bij aan de stap van ambitie naar toepassing, zodat overheden beter kunnen samenwerken, betere besluiten nemen en betere dienstverlening bieden.

Het afwegingskader sluit daarbij aan op andere IBDS-hulpmiddelen, zoals de Beslishulp datavolwassenheid, die helpt om te bepalen waar je als organisatie staat en welke stappen logisch zijn.